دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

386

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

نيمه اول اين قرن كمتر يافت مىشود . شمارى از تصويرهاى مستقل شاهنامه در يكى از مرقع‌هاى كتابخانه توپ‌قاپى ( خزينه ، 2153 ) وجود دارد كه « 1 » آشكارا در خارج از قلمرو سبك تبريز در دوره ايلخانان توسعه يافته و اندازه بزرگ صفحه را كه در كتابت خانه رشيديه رشيد الدين فضل الله به كار مىرفته ، نگهداشته است ؛ ولى به گونه‌اى پيشرفت و تحول يافته كه نمىتوان آنها را از محصولات پيش از سال 1470 م . به حساب آورد ؛ اين نگاره‌ها ويژگى حماسى زمان ابو سعيد را حفظ كرده و فقط - آن هم در ارتباط با منظره‌پردازى - كاهش اندازه پيكرها را ترميم و اصلاح كرده است . اگر اين تاريخ صحيح باشد ، پس راه‌حل رابطه بين پيكره‌ها و صفحه به طور مستقل در حدود همان سال به شيراز و تبريز هم رسيده است . منظره‌پردازى نسخ تبريز در نتيجه همبستگى نزديك با نقاشى چينى و نيز حسن حمايت بيشتر ، توسعه و تحول زيادى پيدا كرد . در حالىكه نگاره‌هاى متأخر جلايرى بيشتر مرهون سنت نگارگرى شيراز است تا تبريز . در ضمن صرفه‌جويى در اصطلاحات تجسمى پيكره‌ها و منظره‌پردازى شيراز به دوره آغازين تيمورى به ارث رسيد ، ولى مهارت زياد در طراحى آن را پالود و بهره‌گيرى آزادانه و فارغبال از طلا ، نقره و فيروزه - كه حال در حيطه قدرت حكام امپراتورى قرار داشت - آن را غنىتر ساخت . بنابراين در دهه 1390 م . در شيراز سبكى جديد ظاهر شد كه طبيعتا فراتر از قلمرو آل مظفر رفت و آن هم زمانى بود كه با دستاوردهاى هنرى استادان قلمرو آل جلاير در تبريز و بغداد ارتباط برقرار كرد . در دو جلد از اشعار حماسى به تاريخ 1397 م . - محفوظ در كتابخانه بريتانيا « 2 » و كتابخانه چستربيتى ( Chester Beatty ) در دوبلين « 3 » - طرحهاى دقيق و بااحساسى از مكتب شيراز از عهد آل مظفر وجود دارد كه با نوعى حس‌آورى و حس رنگ‌پردازى زيباى مكتب آل جلاير سرشته شده است . شاهزاده خاندان حاكمه شيراز در اين ايام ، اسكندر پسر عمر شيخ بود . او در ايامى كه نوجوان بود ، از سال 1394 م . تا 1399 به حكومت فارس رسيد و بار ديگر از سال 812 / 1409 تا 817 / 1414 حكومت اين ايالت را به دست آورد . اين دو جلد اشعار حماسى به احتمال براى ارضاى احساسات پسر استثنايى سيزده ساله كار شده ؛ چون طراحيهاى آنها آكنده از احساسات شديد رمانتيك و فضاى دراماتيك صريح و روشن است . همه آنها تركيب‌بندى هنرى ساده‌اى دارد كه از ويژگيهاى مكتب شيراز است . اين عناصر هنرى با ويژگيهاى بسيار پيچيده در

--> ( 1 ) - گرى ، نقاشى ايران ( 1961 م . ) ، صص 3 - 41 ؛ و نيز نگاه كنيد به ن . آتاسوى ، « چهار مرقع استانبول » . ( 2 ) - سچوكين ، نسخ خطى تيمورى ، تصاوير XI - XV ؛ بارت ، تصوير 10 ؛ گرى ، نقاشى ايران ( 1961 م . ) ، ص 66 ؛ مرديث - اونز ، نسخ خطى مذهّب فارسى در موزه بريتانيا ( لندن ، 1965 م . ) تصوير II . ( 3 ) - بينيون ، نقاشى نگارگرى ايران ، تصاوير XXXI . رابينسون ، نقاشى نگارگرى ايران ، تصوير 7 .